تشخیص اصالت سنگ طبیعی؛ فیروزه، عقیق، کهربا و آمیتیست

سنگ طبیعی اصل با تقلبی چه فرقی دارد؟ با گران‌شدن سنگ‌های نیمه‌قیمتی، بازار پر شده از نمونه‌های شیشه‌ای، رزینی یا رنگ‌شده که به‌جای سنگ معدنی واقعی فروخته می‌شوند. این راهنما چند تست ساده‌ی خانگی برای چهار سنگ پرطرفدار — فیروزه، عقیق، کهربا و آمیتیست — را توضیح می‌دهد.

قانون‌های کلی تشخیص اصالت (برای هر سنگی)

• تست دما: سنگ طبیعی چند ثانیه‌ی اول لمس، خنک است؛ شیشه و رزین سریع‌تر هم‌دمای دست می‌شوند.

• تست وزن: اکثر سنگ‌های معدنی از پلاستیک/رزین هم‌حجمشان سنگین‌ترند.

• ناهمگنی: سنگ طبیعی رگه، حباب ریز یا تغییر رنگ جزئی دارد؛ نمونه‌ی کاملاً یکدست و بی‌نقص، مشکوک است.

• قیمت: اگر قیمت به‌طرز غیرمنطقی پایین‌تر از بازار است، احتمال تقلبی‌بودن بالاست.

تشخیص فیروزه اصل از تقلبی

فیروزه یکی از پرتقلبی‌ترین سنگ‌های بازار ایران است، چون رنگش (آبی فیروزه‌ای) به‌راحتی با رزین یا سنگ‌های ارزان‌تر رنگ‌شده تقلید می‌شود.

• تست سوزن داغ: یک سوزن را داغ کنید و لحظه‌ای به پشت سنگ (جایی که دیده نمی‌شود) نزدیک کنید؛ اگر بوی پلاستیک سوخته بلند شد، رزین یا پلاستیک است، نه فیروزه‌ی معدنی.

• سطح مات: فیروزه‌ی طبیعی معمولاً سطحی مات و کمی متخلخل دارد، نه براقی شیشه‌ای یکدست.

• تغییر رنگ در طول زمان: فیروزه‌ی اصل با تماس چربی و عرق بدن، به‌مرور کمی به‌سمت سبز متمایل می‌شود؛ نمونه‌ی رنگ‌شده معمولاً همان آبی اولیه را ثابت نگه می‌دارد.

مجموعه‌ی فیروزه‌ی اصل نیشابور و شجری را در دسته‌بندی فیروزه علیش گالری ببینید.

تشخیص عقیق اصل از تقلبی

عقیق (آگات) خانواده‌ی بزرگی دارد — سیاه، نارنجی، خزه‌ای — و معمولاً با شیشه‌ی رنگی یا رزین تقلید می‌شود.

• رگه‌های طبیعی: عقیق اصل معمولاً لایه‌ها یا رگه‌های ریز دارد؛ نمونه‌ی تقلبی رنگ کاملاً یکدست و صاف دارد.

• سختی: عقیق روی شیشه خط می‌اندازد (سختی حدود ۷ در مقیاس موس)؛ شیشه‌ی معمولی نمی‌تواند.

• وزن نسبت به حجم: عقیق واقعی از رزین هم‌اندازه محسوس‌تر سنگین است.

مدل‌های عقیق سیاه و اونیکس را در این دسته‌بندی و عقیق نارنجی (کارنلین) را اینجا ببینید.

تشخیص کهربا اصل از تقلبی

کهربا برخلاف بقیه‌ی موارد این فهرست، اصلاً «سنگ» معدنی نیست؛ رزین فسیلی‌شده‌ی درختان کهن است — به همین دلیل تست‌های تشخیصش هم متفاوت است:

• تست آب نمک: کهربای اصل به‌خاطر چگالی پایین، در آب نمک غلیظ (حدود ۷-۸ قاشق نمک در یک لیوان آب) شناور می‌ماند؛ اکثر تقلیدهای پلاستیکی/رزینی ته می‌نشینند.

• تست سوزن داغ: بوی رزین طبیعی درخت (شبیه کندر) می‌دهد، نه بوی پلاستیک سوخته.

• الکتریسیته‌ی ساکن: کهربا با مالش روی پارچه‌ی پشمی، بار الکتریکی می‌گیرد و تکه‌های کاغذ ریز را جذب می‌کند — خاصیتی که نام یونانی آن (Electron) هم از همین گرفته شده.

در حال حاضر کهربا به‌صورت مستقل در کاتالوگ علیش گالری موجود نیست؛ این بخش صرفاً برای راهنمایی خرید از هر منبعی آورده شده.

تشخیص آمیتیست اصل از تقلبی

آمیتیست هم به‌خاطر رنگ بنفش جذابش، هدف رایج شیشه‌های رنگی است. راهنمای اختصاصی و کامل‌تر تشخیص آمیتیست اصل، با جزئیات بیشتر، در مقاله‌ی سنگ آمیتیست چیست؟ روش تشخیص آمیتیست اصل از تقلبی موجود است. خلاصه‌ی سریع: آمیتیست اصل زیر نور شدید هم رنگش را یکدست از دست نمی‌دهد و معمولاً تغییر رنگ جزئی (دی‌کروئیسم) از زوایای مختلف نشان می‌دهد؛ شیشه‌ی رنگی از هر زاویه دقیقاً یک رنگ ثابت دارد.

مجموعه‌ی آمیتیست اصل را در این دسته‌بندی ببینید.

سوالات متداول